Ngô Quyền thắng quân Nam Hán năm 938
Năm 937, lợi dụng lúc Việt Nam đang có vụ tranh chấp quyền bính, vua nước Nam Hán là Lưu Cung cho con là Hoằng Thao chỉ huy một đạo thuỷ binh lớn tiến sang xâm lược. Lưu Cung đem bộ binh sẵn sàng tiếp chiến. Ngô Quyền họp tướng lĩnh huy động quân dân vùng Đông Bắc chặt cây, đẽo cọc, đầu cọc bịt sắt rồi cắm cọc thành trận địa dưới lòng sông. Tháng 10 năm 938, hàng trăm thuyền giặc theo lệnh của Vạn vương Hoằng Thao tiến vào cửa sông Bạch Đằng. Ngô Quyền cho thuyền nhỏ ra chặn rồi vờ thua chạy. Đoàn thuyền của giặc đắc thắng truy đuổi. Đợi cho đoàn thuyền của giặc đi qua bãi cọc, chờ lúc nước triều rút, Ngô Quyền hạ lệnh cho quân sỹ đã mai phục sẵn đồng loạt xông ra đánh. Quân giặc tháo chạy, nhưng thuyền xô vào cọc nhọn, quân lính chết gần hết. Hoằng Thao bỏ mạng. ít ngày sau, Lưu Cung biết tin, than khóc thảm thiết và hoảng sợ không dám tính chuyện xâm lược Việt Nam.

Lê Hoàn thắng quân Tống năm 981
Mùa xuân, vua nhà Tống cho 30.000 quân thuỷ bộ rầm rộ tiến sang xâm lược Việt Nam theo hai đường thuỷ - bộ. Đạo quân thuỷ do Lưu Tường, Giã Thực chỉ huy vẫn theo đường biển vào cửa sông Bạch Đằng. Cánh quân bộ do Hầu Nhân Bảo chỉ huy. Lê Hoàn (người vừa được tôn làm vua thay nhà Đinh) đã cho cắm cọc nhọn dưới lòng sông và mai phục đánh tan cánh quân đường thuỷ. Còn trên bộ, Hầu Nhân Bảo chết tại trận. Số tướng sống sót chạy về nước, vua Tống nổi khùng xử chém Tôn Toàn Hưng giữa chợ; tướng Lưu Trừng và tướng Giả Thực bị giam đến chết.

Trần Hưng Đạo đại thắng quân Nguyên Mông năm 1288
Quân Nguyên Mông, một đế quốc hùng mạnh nhất thế giới đương thời đã chiếm toàn bộ nước Nga, vùng Trung á, vùng Trung Cận Đông rồi toàn bộ Trung Quốc. Chúng đã đem đại binh đánh Việt Nam hai lần, năm 1258 và năm 1285, đều đại bại trước sức mạnh của quân dân nhà Trần.
Lần này là lần thứ ba do Thoát Hoan chỉ huy. Quân Nguyên chia làm ba mũi, 2 mũi đường bộ theo lối Vân Nam và Quảng Tây tiến xuống, mũi đường thuỷ do Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp chỉ huy theo đường bờ biển từ Quảng Đông tiến vào vùng biển Hạ Long. Quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Trần Hưng Đạo đã chọn đạo quân thuỷ của địch làm hướng chiến lược.
Quân ta mai phục đón địch ngay từ địa đầu. Ngày 20/ 12/ 1287 đã thắng trận đầu ở Mũi Ngọc dưới sự chỉ huy của Nhân đức hầu Trần Toàn. Song giặc đông, thuyền lớn, lại thuận gió mùa đông bắc vẫn ào tới. Tướng Trần Khánh Dư không cản nổi, bị vua Trần gọi về xử tội. Ông đã xin vua Trần trở lại lập công chuộc tội. Trần Khánh Dư phục kích từ Vân Đồn đến Cửa Lục đón đoàn thuyền lương thực cùng đoàn thuyền hộ tống do Vạn Hộ Trương Văn Hổ chỉ huy lọt vào vùng thiên la địa võng Bái Tử Long, Hạ Long. Quân địch bị tiêu diệt gần hết, các thuyền lương thực không bị đắm đều lọt vào tay quân Trần Khánh Dư. Không có lương thực, các đạo quân đã chiếm kinh thành Thăng Long với “vườn không nhà trống” lại luôn bị vây đánh, đói và bệnh tật đành tìm đường tháo lui.
Trần Quốc Tuấn biết trước kết cục này đã về sông Bạch Đằng bày thế trận phục binh tiêu diệt địch. Được dân địa phương đồng lòng ủng hộ, trong đó có bà hàng nước bên bến đò Rừng chỉ cho ngày giờ và mốc nước lên xuống. Trần Hưng Đạo đã bố trí một trận địa cọc đón đánh địch từ phía ngoài vào, lần này là đánh dồn, đánh ép địch từ trong ra. Quân ta chặn mọi ngả, khoá đuôi, tung bè lửa, bốn bề thuyền xông ra đánh tới tấp, dồn ép đoàn thuyền địch vào bãi cọc ở hai bờ đầu sông Chanh. Thuyền giặc bị đánh, bọn giặc nhao lên bờ bị quân ta tiêu diệt trên cánh đồng Hà Nam. Trước đó trên đất Đông Triều, Trần Quốc Toản đã mai phục và cho quân dân phá hết các cầu, đoàn Kỵ binh của Trình Bằng Phi đi hộ tống bằng đường bộ không qua được đất Đông Triều đành quay hướng bắc rút theo cánh quân Thoát Hoan, bỏ mặc cánh quân thuỷ. Cánh quân thuỷ bị tiêu diệt và bị bắt sống toàn bộ. Tướng Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp, Tích Lệ Cơ bị bắt đưa về xử chém ở Long Hưng (Thái Bình), trước lăng vua Thái Tông và là nơi triều đình đang định đô tạm thời ở đây.
Đôi bờ sông Bạch Đằng hiện nay vẫn còn lưu giữ rất nhiều truyền thuyết cùng các dấu tích, những người địa phương có công được tôn thờ, các triều đại sau tôn vinh. Tại huyện Vân Đồn, có đền thờ những người dân Vân Hải lập công xuất sắc.
2. Dưới triều Lý, Lý Thường Kiệt tiến quân qua vùng Đông Bắc này để đại phá quân Tống ngay tại sào huyệt của chúng.
3. Mở thương cảng Vân Đồn. Cảng ngoại thương Vạn Ninh - Vân Đồn thịnh vượng nhiều thế kỷ suốt các triều đại Lý - Trần.
4. Ra đời và phát triển mạnh Thiền phái Trúc Lâm của đạo Phật trên vùng núi Yên Tử. Yên Tử - Quỳnh Lâm trở thành trung tâm Phật giáo lớn của Việt Nam thời Trần.